Surowiec farmaceutyczny

Surowcem jest kłącze ciemiężycy – Rhizoma Veratri seu Radix Hellebori albi, FP II lub Rhizoma Veratri viridis, lub Rhizoma Veratri nigri.  Kłącza wykopuje się we wrześniu lub w październiku, szybko myje pod bieżącą wodą i suszy w przewiewnym miejscu.

Składniki czynne

W całej roślinie znajdują się alkaloidy – ok. 2% (jerwina C₂₇H₄₃NO₉, germina, cewina, germeryna, weratryna, weratralbina, protoweratryna), glikozydy gorczyczne – weratrymaryna, kwas chelidonowy, kwas weratrynowy.

Występujące w ciemiężycach alkaloidy można podzielić na 3 grupy:

1. alkaloidy alkoholowo-aminowe: germina, jerwina, cewina, protoweryna;
2. alkaloidy eterowe: weratrydyna, germitryna, germaryna = germeryna (C₃₇H₅₉NO₁₁), protoweratryna;
3. alkaloidy glikozydowe: weratrozyna, pseudojerwina C₃₃H₄₉NO

Właściwości, działanie i zastosowanie

Przy dostaniu się sproszkowanej ciemiężycy na błony śluzowe dróg oddechowych następuje silne kichanie, kaszel, ślinotok i łzawienie. Jest to w pewnym sensie naturalna broń w rodzaju współcześnie stosowanych gazów łzawiących. Nieumiejętnie zastosowana może jednak spowodować atak astmy i zgon człowieka i zwierząt.

Ciemiężyca może zastępować zagraniczny surowiec – nasiona kichawca lekarskiego - Sabadilla officinarum Brandt.

Małe dawki ciemiężycy podane do wewnątrz pobudzają ośrodki parasympatyczne, powodują obniżenie ciśnienia krwi i zwolnienie czynności serca. Weratryna pobudza trawienie, pobudza układ nerwowy, likwiduje stany wyczerpania, przeczyszcza i działa moczopędnie.

Nalewka ciemiężycowa wtarta w skórę powoduje długotrwałe znieczulenie miejscowe, co było wykorzystywane przy zwalczaniu nerwobóli mięśniobóli i stawobóli.

Ciemiężyca to roślina zielarska wysoce niebezpieczna. Minimalne jej przedawkowanie powoduje wymioty, uszkodzenie mięśnia sercowego, chwiejny chód, silne podrażnienie błon śluzowych i w końcu zapaść kończącą się śmiercią. Wysuszenie rośliny nie zmniejsza toksyczności surowca z niej pozyskanego. Nadmierne wcieranie przetworów ciemiężycowych w skórę oraz stosowanie jej na skórę uszkodzoną może spowodować zatrucie organizmu, łącznie ze zgonem.

Leki otrzymane z ciemiężycy mogą być stosowane wyłącznie pod kontrolą lekarską. Dawkowanie indywidualne. W warunkach domowych można jedynie sporządzić nalewkę i ocet ciemiężycowy zabijające wszy i pchły, roztocze i inne stawonogi pasożytnicze.

Wskazania: wszawica łonowa i głowowa, nużeniec (Demodex – ciemiężyca bardzo skuteczna, ale niebezpieczna), pchły, roztoczowe infekcje skóry, reumatyzm, ischias, mięśniobóle, nerwobóle, lumbago, bóle nerwu trójdzielnego.

W homeopatii (dil. D4, D6 – 3 razy dziennie po 10-10 kropli):  zatrucia z zapaścią,  dur brzuszny, nieżyt przewodu pokarmowego, biegunki letnie, choroba wrzodowa, osłabienie.

Zewnętrznie: ocet sabadylowy 5%, maść sabadylowa 5%, nalewka 5%.

Nalewka ciemiężycowa – Tinctura Veratri (Nieswurztinktur): 1 cz. kłączy ciemiężycy na 10 cz. alkoholu 70%, macerować 2 tygodnie, przefiltrować.